Mechanizmy psychospołeczne

W psychologii społecznej pojęcie bycia sobą, autentyczności bezpośred­nio nie występuje, jakkolwiek wprowadzono tu kilka kategorii zbliżonych do tego pojęcia ujmujących od strony poznawczej , emocjonalnej, motywa­cyjnej warunki sprzyjające byciu sobą.

Rotter (1996) wyodrębnił dwa rodzaje poczucia kontroli: poczucie kon­troli zewnętrznej i poczucie kontroli wewnętrznej. W pierwszym przypad­ku jednostka sądzi, że jej zachowanie nie ma wpływu na wydarzenia, wyni­ki w pracy, lecz, że są one efektem bądź szczęścia, przypadku, bądź wpły­wu innych ludzi. Jednostki o poczuciu kontroli wewnętrznej sądzą, że ma­ją one wpływ na efekty swej pracy i że wytrwała działalność kończy się po­zytywnymi wynikami. Poczucie kontroli wewnętrznej sprzyja niewątpliwie tworzeniu się postaw podmiotowych, i autentyczności w doznaniach i po­stępowaniu.

Deci i współpracownicy (por. Deci 1980) wprowadził pojęcie wewnętrz­nej motywacji, która łączy się z wykonywaniem określonych czynności dla­tego, że sprawiają jednostce przyjemność, a nie z powodu oczekiwanych nagród zewnętrznych. I tak pracownik naukowy mimo niskiej płacy może prowadzić intensywne badania, gdyż proces przygotowania badań, ich reali­zacji, opracowanie wyników budzi jego zainteresowanie i łączy się z przy­jemnością. Nagradzanie tego typu zachowań za pomocą środków material­nych, wyróżnień może osłabiać motywację wewnętrzną. Motywacja we­wnętrzna wyraża strukturę ja i nosi piętno indywidualności jednostki, stąd można przyjąć, że motywacja wewnętrzna sprzyja zachowaniom autentycz­nym i byciu sobą.

Dużo uwagi w psychologii społecznej poświęca się problematyce pro­jektów osobistych, celów, zadań. Little(1989) przez projekt osobisty rozu­mie zestawy zadań, które jednostka uznaje za ważne dla siebie.

Projekty tworzone i realizowane przez samą jednostką dużo mówią o osobowości jednostki, akceptowanych wartościach i postawach. Opraco­wano specyficzną metodę do badania projektów osobistych (Personal Projects Analysis). Osoby badane są za pomocą skali 10 stopniowej oceniają znaczenie określonych projektów dla siebie, przyjemność i stres jaki łączy się z realizacją projektów, strukturą czyli organizacją sił i środków, wspól­ność to jest wspieranie projektu przez innych, efektywność. Osoby badane pyta się również dlaczego podejmują określone projekty, to znaczy jak uza­sadniają ich celowość i jak sukcesywnie realizują projekt podzielony na eta­py składowe.

Można przyjąć, że projekty osobiste mogą w różnym stopniu wyrażać istotne składniki osobowości, a szczególnie jej system wartości i strukturę ja. Istnieją projekty bez realizacji których człowiek przestaje być sobą. W zawodach twórczych jednostka jest w pełni sobą gdy z powodzeniem tworzy udane dzieła np. utwory literackie, prace naukowe. Wybitny powieściopisarz, który z powodu kłopotów rodzinnych lub choroby przestaje two­rzyć nierzadko przeżywa poważny kryzys i alienuje się ze swojej osobowo­ści.