osk sigma kraków opinie

Komunikacja i dialog

Otaczająca człowieka rzeczywistość może być różnorodnie postrzegana, oceniana i wyjaśniana. Mitologiczny obraz świata cechował brak refleksji i dyskursu. Był on akceptowany w sposób naiwny; Habermas (1981) ten brak refleksji określa mianem reifikacji obrazu świata.

W nowoczesnych czasach u podstaw oceny rzeczywistości leżą procesy komunikacji w toku których następuje wymiana opinii i wspólne uzgodnie­nie. Habermas podkreśla, że komunikacja sprzyja tworzeniu się racjonalno­ści typu dialogowego. Habermas pisze: ?W działaniu komunikacyjnym uczestnicy nie kierują się głównie myślą o własnym sukcesie; dążą do indy­widualnych celów pod warunkiem, że mogą swoje plany działania pogodzić na gruncie wspólnej definicji sytuacji. W tej mierze wynegocjowanie defi­nicji sytuacji jest ważną częścią niezbędnych dla działania komunikacyjne­go czynności interpretowania”.

Człowiek jest istotą stale komunikującą się z innymi ludźmi i prowadzą­cym z nimi dialog. Dialog ten ma najczęściej charakter werbalny. Wyraża­my siebie, swoje myśli, pragnienia, emocje poprzez język. W procesie ko­munikacji występuje z reguły nadawca informacji i odbiorca. Kanałem in­formacyjnym, a więc nośnikiem informacji mogą być fale akustyczne, świetlne, bodźce dotykowe itp. Informację, którą nadajemy odbiorca deko­duje, to znaczy interpretuje; interpretacja zależy od tego jak odbiorca rozu­mie treść informacji i intencje nadawcy.

Efektywność komunikacji i dialogu zależy od tego, czy odbiorca rozu­mie informacje tak, jak nadawca zamierzył. Przyczyna niepowodzeń w ko­munikacji może leżeć po stronie nadawcy i odbiorcy. Nadawca może nie­umyślnie bądź umyślnie przekazywać informacje niejasne, dwuznaczne, może pod wpływem przeżyć emocjonalnych, lub stresu sytuacyjnego nie­prawidłowo artykułować myśli, pragnienia. Odbiorca może nie słuchać ko­munikatu, bądź słuchać nieuważnie, może nie być zainteresowany treścią komunikatu, lub świadomie blokować komunikację. Ważnym czynnikiem blokującym komunikację jest wzajemna nieufność, podejrzliwość.

Skuteczność komunikacji może być podniesiona, gdy informacja zosta­je sformułowana w sposób jasny, jednoznaczny, gdy zostaje powtórzona, gdy wypowiedzi werbalnej towarzyszy zbliżony do niej komunikat niewer­balny np. w postaci gestu, mimiki. Skuteczność komunikacji zależy rów­nież od wiarygodności nadawcy, czytelności jego intencji, wyrażania akcep­tacji do osoby odbiorcy. Szczególną rolę odgrywa uzyskanie informacji zwrotnej od odbiorcy. Informacja ta ułatwia nadawcy zorientowanie się czy, i w jakim stopniu został trafnie zrozumiany. Informacje zwrotne ułatwiają podniesienie wzajemnego zrozumienia i umocnienia stosunku społeczne­go.

Wybitny filozof i psycholog społeczny R. Harre(1979) w książce: ?Oso­bista egzystencja” napisał: ?Podstawową rzeczywistością człowieka są oso­by pogrążone w rozmowie”. W współczesnej dyscyplinie filozoficznej her­meneutyce podkreśla się, że racjonalność człowieka i tworzonej przez nie­go kultury i nauki polega na podtrzymywaniu otwartości ludzkiego dyskur­su. Jeden z twórców hermeneutyki H. G. Gadamer stwierdził, że u podstaw efektywnych kontaktów międzyludzkich leży wspólna płaszczyzna komu­nikacyjna, która zakłada, że ?horyzonty” ludzi przenikaja się, lub ulegają ?zmieszaniu”.

Jedną z bardziej efektywnych form komunikacji między ludźmi jest dia­log. Dialog polega na otwieraniu się na drugiego człowieka, na jego argu­menty, myśli, emocje, przenikaniu się różnych perspektyw poznawczych i pogłębianiu rozumienia problemu będącego przedmiotem dialogu jak i drugiego człowieka. W toku dialogu zostają określone i oznaczone różne zjawiska, postawy, zachowania. Dialog sprzyja rozjaśnianiu rzeczywistości, pozbawianiu jej budzącej lęk tajemniczości, wieloznaczności, wspólnym ustalaniu znaczenia faktów i zachowań. Bez dialogu ludzie pogrążają się we własnych wyobrażeniach, sądach, emocjach, co nierzadko prowadzi do eskalacji nieufności i konfliktów.

Samoświadomość ludzi w toku dialogu ulega konfrontacji, weryfikacji i modyfikacji. Tak przekształcona samoświadomość ułatwia lepsze rozu­mienia siebie i partnera.

Wybitny teoretyk literacki M. Bachtin podkreśla, że w dialogu zadaje się pytanie nie martwej rzeczy, ani fikcyjnej osobie, lecz partnerowi, które­go poznajemy. Pisze on: ?Dwustronny akt poznania – przenikania jest wiel­ce złożony. Aktywność poznania łączy się tu z aktywnością tego, który się odkrywa (dialogowość), a umiejętność poznania, z umiejętnością wyrażania siebie… ?Ja” istnieje tu dla drugiego i z pomocą drugiego”. Bachtin stwierdza, że dialog chroni przed uprzedmio­towieniem ludzi i umożliwia poprzez pojawienie się myślenia dyskursywnego osiąganie otwartego, pogłębionego rozumienia wzajemnego.

Dialog pełni doniosłą rolę w różnych dziedzinach życia. W codziennym życiu dialog ułatwia współpracę, osłabia napięcia i konflikty, łagodzi oby­czaje.

Na zasadzie dialogu, a nie siły oparty jest system demokratyczny. Parla­menty w krajach demokratycznych akceptują formułę swobodnej wymiany opinii i informacji i poszukiwań optymalnych decyzji. Uchwalają one usta­wy na drodze konstruktywnego dialogu. Dialog autentyczny wzmacnia podstawy systemu demokratycznego, gdyż umożliwia kreowanie dojrzałej opinii społecznej, ochronę praw jednostki i podejmowanie dojrzałych decy­zji.

Dialog odgrywa ważną rolę w procesie kształcenia, wychowania (por. tzw. metody poszukujące w nauczaniu). Dialog wreszcie służy jako ważny środek w procesie terapeutycznym, zarówno w odniesieniu do ciała jak i psychiki. R. May w książce ?Miłość i wola” w rozdziale VI zatytułowanym ?Dajmonion i dialog” napisał: ?Nie należy zapominać, że każdy proces le­czenia jest mitem, sposobem oceniania i widzenia swej jaźni i ciała w sto­sunku do świata. W strukturze terapii występują różne formy komunikacji i dialogu posługujące się słowem”. May podkreśla, że słowo to logos zna­cząca struktura rzeczywistości, ludzka umiejętność tworzenia form, która stanowi podłoże języka i dialogu.