Inwalidztwo

Inwalidztwo powstałe w wyniku urazu fizycznego wywołuje zależnie od rodzaju urazu, jego rozmiaru zmiany w przeżyciach wewnętrznych, samo­ocenie samoświadomości, tożsamości i w życiu społecznym jednostki. U in­walidy pojawia się często idealizacja swojej poprzedniej sytuacji i pozycji życiowej, walorów psychofizycznych. Nierzadko wspominane są osiągnię­cia sportowe, wyczyny fizyczne, udane kontakty z płcią przeciwną itp.

W związku z aktualną sytuacją fizyczną i życiową inwalidzi zaczynają oceniać się i porównywać z osobami podobnej kategorii i znajdując osoby bardziej upośledzone, uzyskują w miarę lepsze samopoczucie. Są to tzw. porównania w dół (por. Wills 1986, Zaborowski 1996).

Dla inwalidy ważne znaczenie posiada stosunek do jego osoby człon­ków rodziny, kolegów z pracy i osób znaczących, a więc osób, które wyżej ocenia i do których odnosi się emocjonalnie. Pozytywne relacje z tymi oso­bami ułatwi adaptację do inwalidztwa i utrzymanie względnie dobrego sa­mopoczucia.

Istotne znaczenie posiada fakt, czy inwalidztwo ?dotyka” specyficznych cech jednostki wysoko przez nią wartościowanych i stanowiących trzon jej tożsamości (por. Kwiatkowska 1987).

Kwiatkowska na podstawie badań 66 inwalidów mężczyzn w wieku 18- 30 lat (36 osób z paraplegią i 30 osób z amputacjami kończyn dolnych) stwierdza: ?W strukturze ja inwalidów istnieje obszar, który można scharak­teryzować jako gorzej wartościowy”.

U inwalidów problemy tożsamościowe są rozwiązywane na dwóch dro­gach: u inwalidów o wysokim poziomie lęku występuje dowartościowanie cech niespecyficznych związanych z poczuciem tożsamości społecznej i jej pozytywnym aspektem, u inwalidów o niskim poziomie lęku pojawia się wyższa waloryzacja cech dotyczących tożsamości osobistej i stwierdzenie, że nie ustępuje się w nich osobom, które osiągnęły powodzenie.

Ogólnie biorąc rozwiązanie problemów tożsamościowych i waloryzacyj­nych u inwalidów przebiega na podłożu reorganizacji treści i form samo­świadomości. Reorganizacja ta łączy się z osłabieniem samoświadomości obronnej funkcjonującej na podłożu lęku i wzmacnianiem samoświadomo­ści indywidualnej, zewnętrznej i refleksyjnej. Przebudowa samoświadomo­ści indywidualnej polega na akcentowaniu silnych stron i pozytywnych cech, w których jednostka przewyższa otoczenie zdrowe. Inwalida może wzmacniać swoją tożsamość społeczną przez silniejsze więzi z środowi­skiem podobnych mu osób i podtrzymywaniem pozytywnych relacji z oso­bami znaczącymi które go akceptują. Może też budować swoją nową tożsa­mość na drodze symbolicznej i refleksyjnej – poprzez akceptację nowych wartości, wzorów osobowych określających jego miejsce w życiu jako jed­nostki społecznej ważnej i wartościowej.