Charlotta Biihler

Charlotta Biihler, austriacko-amerykański psycholog rozwojowy, autor­ka znanej pracy o psychologicznych problemach przebiegu życia, była jed­nym z wybitniejszych przedstawicieli psychologii humanistycznej. Stwo­rzyła znaną teorię przebiegu życia ludzkiego, w której zintegrowała ele­menty psychologii osobowości i motywacji z założeniami filozofii egzysten­cjalnej.

Założenia własnej teorii przedstawiła w pracy ?Przebieg ludzkiego życia” napisanej wspólnie z F. Massarikiem (1968).

Według Biihler, ludzie realizując różne cele życiowe przejawiają potrze­bę pozytywnej wiary i integrującej filozofii. Badając cele życiowe, można stosować podejście makroskopowe, koncentrując się na całym przebiegu życia, oraz ujęcie mikroskopowe, polegające na szczegółowym badaniu za­chowań ludzi w różnych fazach rozwojowych. W związku z tym, według Biihler, zastosowanie znajdują zarówno metody historyczno-biograficzne, jak i eksperymentalne i testowe.

Biihler wychodzi z założenia, że cele jednostki należy rozpatrywać w ścisłym związku z przebiegiem życia jako całości. Przez potrzeby autorka rozumie tendencje do zachowań wynikające z poczucia braku, niespełnie­nia generującego napięcia. Cel jest punktem orientacyjnym w procesie re­dukcji napięcia, łącząc się nie tylko z pragnieniem, lecz również z zamia­rem. Cele są określone przez potrzeby, ale nie wszystkim potrzebom towa­rzyszą cele, i zamiary znajdują wyraz w celach.

Według Biihler, przebieg życia ludzkiego ma określoną podstawową strukturę. Struktura cyklu życiowego obejmuje istotne potrzeby i związane z nimi cele życiowe. Istotne potrzeby Biihler nazywa tendencjami. Do ten­dencji tych należą: zaspokajanie potrzeb, samoograniczające przystosowa­nie się, ekspansja twórcza i utrzymanie ładu wewnętrznego. U podłoża zmian leży ekspansja twórcza i samoograniczające przystosowanie się, u podstaw stabilności znajduje się natomiast tendencja związana z zaspoka­janiem potrzeb i utrzymaniem ładu wewnętrznego. Powyższe tendencje tworzą specyficzne struktury u różnych ludzi. W różnych fazach życia do­minują inne tendencje, np. w okresie dzieciństwa występuje samoograni­czające przystosowanie się, w okresie dojrzałości pojawia się ekspansja twórcza.

Biihler ze Współpracownikiem opracowała inwentarz celów, w którym analiza czynnikowa wykryła zespół różnych czynników. I tak, zaspokajanie potrzeb obejmuje satysfakcję w życiu, miłość w rodzinie, seks i autogratyfikację. Samoograniczające przystosowanie się zawiera ostrożność, uległość, unikanie trudności. Ekspansja twórcza zawiera własny rozwój, władzę, sła­wę. Utrzymanie ładu wewnętrznego obejmuje wartości moralne, zaangażo­wanie polityczne lub religijne, sukces.

W strukturze osobowości za najważniejszy mechanizm Biihler uważa in­tegrujące ja. Przez pojęcie to autorka rozumie podświadomy system zawie­rający możliwości człowieka i związane z nimi ukierunkowania (directives). Ego – według Biihler – to mechanizm świadomy, organizujący zachowania jednostki w realnych warunkach.

Osoby dobrze przystosowane, w przeciwieństwie do osób źle przystoso­wanych, mają konstruktywne zespoły celów i korzystne tendencje podsta­wowe, np. dbają o dobro innych, o własny rozwój, realizują się w relacjach rodzinnych, w miłości.

Teoria Biihler łączy orientację rozwojową z założeniami psychologii hu­manistycznej. W zbyt słabym stopniu uwzględnia ona aspekty poznawcze i schematy funkcjonujące w różnych cyklach życiowych. Człowiek realizu­je w swoim życiu różnego rodzaju mity osobiste lub zbiorowe, np. wierzy w młodości, że jego rodzina jest lepsza niż inne ze względu na pochodze­nie, lub sądzi w wieku dojrzałym, że konserwatyzm jest optymalną filozo­fią życiową. Nie ulega wątpliwości, że struktura cyklu życiowego jest m.in. funkcją tego typu mitów i innych czynników poznawczych, np. autoschematów, autodefinicji. Cele, zamiary funkcjonują w ścisłym związku ze wspomnianymi mechanizmami kognitywnymi.