Adler

Adler, żyjący w latach 1870-1937, był początkowo współpracownikiem Freuda, w 1911 r. zerwał jednak z psychoanalizą freudowską. Według Ad­lera (1939) w naturze człowieka zakodowane są motywy społeczne. Moty­wy te pod wpływem oddziaływania społecznego, np. rodziny, różnych spo­łeczności, ulegają bądź prawidłowemu rozwojowi lub zniekształceniu.

U jednostki już w wieku 4-5 lat kształtują się elementy stylu życiowe­go, w późniejszym wieku mogą uformować się nowe formy wyrażania sty­li) lu; nie ulega on wszakże istotnym zmianom. Styl życia ma charakter indy­widualny, stanowi zasadę systemową rządzącą funkcjonowaniem osobowo­ści. Styl określa procesy percepcji, odczuwania, motywację i zachowanie. Oto X we wszystkich swych zachowaniach, w rodzinie, w pracy, stosunkach koleżeńskich, stara się uzyskać uznanie i podziw otoczenia; oto Y zgadza się z innymi ludźmi, podporządkowuje się im i stale zachowuje się konformistycznie.

Adler początkowo w swych pracach wysuwał hipotezę, że u podstaw sty­lu życiowego leży poczucie niższości. W późniejszych pracach powiązał styl życiowy z twórczą jaźnią. Jest ona główną siłą w strukturze osobowości, si­łą, która nadaje człowiekowi podmiotowy charakter, sprzyjając inicjowaniu celów a również wyborowi środków do ich realizacji.

Adler przyjmował, że twórcza jaźń wyzwala u ludzi dążenie do wyższo­ści, doskonałości, w związku z tym człowiek z niższych faz rozwoju prze­chodzi do wyższych. Dążenie do wyższości może przejawiać się w różnych postaciach; oto sportowiec dąży do coraz lepszych wyników, uczony odkry­wa nowe zależności, hazardzista stara się wygrać coraz więcej.

Centralnym mechanizmem w strukturze osobowości, wyposażającym twórczą jaźń w energię, jest świadomość. Ludzie uświadamiają sobie swoje cele, potrzeby, potrafią korygować działania i zmieniać ich metody, aby do­skonalić się i samorealizować.

Adler może być traktowany jako prekursor psychologii życia. W jego ujęciu przebieg życia i zachowania ludzi uwarunkowane są motywami spo­łecznymi. Twórcza jaźń, a więc trzon osobowości, jest zorientowana na do­świadczenia, które ułatwiają realizację określonego stylu życia. Twórcza jaźń i styl życia służą wspólnemu wszystkim ludziom dążeniu do wyższości, doskonałości. Różne ludzkie potrzeby również wspomagają to dążenie. Teoria Adlera ma wyraźne aspekty humanistyczne. Motywy i zaintereso­wania prospołeczne u ludzi dominują nad egoizmem i agresją.