Uwagi końcowe

Rozdział obecny sygnalizuje ważny problem z kręgu psychologii życia i psychologii społecznej, mianowicie problem miejsca jednostki w życiu. Autor próbuje zintegrować pojęcia z obu tych dyscyplin funkcjonujących na ogół oddzielnie i nie inspirujących się wzajemnie. Kategorią interdyscy­plinarną, która posiada centralne znaczenie w obu tych dyscyplinach, jest kategoria samoświadomości.

Samoświadomość sprzyja przetwarzaniu informacji wewnętrznych i ze­wnętrznych o własnej osobie i własnym miejscu w życiu. Funkcjonuje ona często w sposób selektywny i uproszczony, stąd nierzadko jednostka defor­muje obraz swego miejsca w życiu. Tym niemniej jest ona ważnym świad­kiem, arbitrem, sędzią własnej osoby i umożliwia zarówno trafne odczyta­nie własnych możliwości i perspektyw życiowych, jak i korygowanie samo­oceny, aspiracji i racji własnej i modyfikowanie aktualnego miejsca życio­wego. Wybitny psycholog egzystencjalny Rollo May w książce ?O istocie człowieka. Szkice z psychologii egzystencjalnej” (1995) napisał: ?Dzięki sa­moświadomości sytuuje się na jakościowo innym poziomie. Pacjent zaś mo­że zrozumieć, że to właśnie on jest osobą, która jest zagrożona, że jest on byciem, które znajduje się w zagrażającym mu świecie, że jest zarazem pod­miotem, który posiada świat. Daje mi to możliwość wglądu, intuicyjnego wewnętrznego widzenia (in-sight) świata i jego problemów w relacjach do siebie samego. Tym samym umożliwia mu uporządkowanie dręczących go problemów”.