Treści

Samoświadomość ma charakter intencjonalny i koncentruje się na okre­ślonych przedmiotach, to jest treściach. Treścią samoświadomości mogą być myśli, sądy, wyobrażenia, emocje, pragnienia, plany, zachowania jed­nostki, jej stosunki społeczne, pełnione role.

Treści samoświadomości charakteryzują następujące cechy:

a)   Treści są stale obecne, stanowią ?trwałą obecność”. Wybitny filozof Derrida pisał, że cogito jest ?obecnością podmiotu dla samego siebie w świadomości lub uczuciu”. Jest to obecność podmiotowa, rozlana. Obec­ność ta ulega redukcji, gdy jednostka percepuje siebie przedmiotowo, gdy podlega depersonalizacji, np. w stanach depresji, schizofrenii.

b)   Samoświadomość jest tylko własnością ?pierwszej osoby”. Ja sam tyl­ko mam dostęp do niej, a nie mój przyjaciel. Samoświadomość ma więc cha­rakter indywidualny i subiektywny. Subiektywność samoświadomości jest efektem specyficznej struktury organizmu, m.in. temperamentu, osobowo­ści, a szczególnie struktury ja. Ten sam bodziec, np. tortury fizyczne, naga­nę, zwolnienie z pracy, każdy człowiek odbiera w sposób indywidualny i subiektywny.

Treścią samoświadomości mogą być różne zjawiska, zewnętrzne, zacho­wania własne i partnerów, stosunki międzyludzkie, własne myśli, sądy, emocje. Treści te można segregować według różnych zasad.

Heurystyczne znaczenie ma podział treści na wewnętrzne i zewnętrzne. Treści wewnętrzne różnią się od zewnętrznych tym, że percepowane są in­dywidualnie, przez ?pierwszą osobę” i introspekcyjnie. Treści wewnętrzne obejmują myśli, sądy, emocje, wyobrażenia, pragnienia, decyzje, np. o mo­im uczuciu zazdrości do J. wiem tylko ja sam, inni mogą się domyślać na podstawie mojego zachowania, ale na pewno nie wiedzą, jakie uczucia ży­wię do J.

Treści zewnętrzne, np. moje zachowanie, stosunki z innymi, pełnione role, skaleczenie, są zjawiskami publicznymi, są percepowane ekstrospekcyjnie i mogą być intersubiektywnie stwierdzenie. Moje częste monity i krytyki partnera J mogę percepować sam, partner J, koledzy.

Znany filozof Armstrong (1990) pisze o świadomości percepcyjnej i świadomości introspekcyjnej. Armstrong stwierdza: ?W percepcji mamy świadomość tego co aktualnie dzieje się w otoczeniu podmiotu, lub jego ciele”. Świadomość introspekcyjna według Armstronga jest to ?percepcja tego co umysłowe. Ta wewnętrzna percepcja jest tradycyjnie nazywana introspekcją lub aktem introspekcji”.