Proces i struktury

W psychologii samoświadomości zbyt mało uwagi poświęcono proble­mom teoretycznym i metodologicznym. Niedostatecznie eksplorowano podstawowy problem samoświadomości, to jest problem procesu, w którym można wyodrębnić treści i formy. Już W. James w ?Podstawach Psycholo­gii” (1890) zajął się strumieniem świadomości traktując go jako proces in­dywidualny, w którym układ poszczególnych elementów jest niepowtarzal­ny. Proces ten ma charakter selektywny, np. w czasie myślenia pewne ele­menty są pomijane, inne utrzymują się przez dłuższy czas. Koncentracja na określonych elementach łączy się z funkcjonowaniem uwagi i woli. James wyodrębnił dwa aspekty ja: ja jako podmiot poznający i ja jako przedmiot poznania. Również Gordon (1968) wyodrębnił dwa aspekty ja. Pisał on, że ja ?jest złożonym procesem ciągłej aktywności interpretacyjnej, subiektyw­nym strumieniem świadomości podmiotu i równolegle strukturą stanowią­cą wypadkową różnych wyobrażeń ja”.

Rozpatrując samoświadomość trzeba uwzględnić zatem aspekty procesualne i strukturalne i starać się rozwiązać problem relacji między podmio­tem i przedmiotem.

Nie ulega wątpliwości, że proces samoświadomościowy funkcjonuje na podłożu osobowości, a więc potrzeb, postaw, a szczególnie struktury ja. Strukturalne czynniki w powiązaniu z warunkami zewnętrznymi wytwarza­ją samoświadomość aktualną.