Potencjał i bilans zawodowy

W życiu ludzi w współczesnych społecznościach cywilizowanych, donio­słą rolę odgrywa praca zawodowa. W pracy człowiek realizuje się, aktywizu­je różne własne zasoby np. uzdolnienia, pracowitość. Istnieją zawody, któ­re uruchamiają zasoby jednostki i w których potrafi ona osiągnąć samoreali­zację. Robotnik przy taśmie montażowej w małym stopniu uruchamia swo­je zasoby i uzdolnienia, nowatorskie myślenie, inżynier konstruujący nową tokarkę samorealizuje się w większym stopniu.

Człowiek w wyniku doświadczeń w pracy zawodowej, osiągniętej pozy­cji i roli posiada określony bilans zawodowy. Problematyka bilansu w posta­ci takiej kategorii jak sukces zawodowy, kariera była szeroko analizowana przez psychologię i socjologię. Badano m. in wpływ na karierę takich czyn­ników jak wiek, płeć, wykształcenie, cech osobowości, sytuacji rodzinnej, wychowania, socjalizacji itp. Wyodrębnia się tzw. nadkarierę (np. w PRL robiły ją osoby przynależące do partii, aktywiści) i podkarierę. Dużo uwagi poświęca się obecnie bezrobotnym którzy nie realizują swego potencjału zawodowego (por. Skarżyńska 1994).