Cele i zadania

Model interakcyjny osoba-sytuacja wymaga istotnego uzupełnienia; człowiek ulega wpływom sytuacji, warunków, ale nie jest biernym przed­miotem wpływów. Człowiek posiada określone cele, realizuje w ciągu życia różne zadania, które oddziałują na sytuacje i na jego osobowość. Przebieg życia można efektywnie konceptualizować w oparciu o cele i zadania, któ­re jednostka realizuje w swoim życiu. Oto uczony uczył studentów, pisał ar­tykuły, książki, sportowiec trenował, startował w zawodach i bił rekordy, polityk był szefem partii, ministrem, premierem. Istnieje więc sekwencja określonych celów i zadań.

Zadania człowieka mogą być różnorodnie zorganizowane, mogą być za­dania parcjalne, krótkotrwałe, zadania nadrzędne obejmujące dłuższe od­cinki czasowe. Zadania mogą być podporządkowane różnym celom i moty­wom i być w różnym stopniu uświadamiane i werbalizowane. Np. pomaga­jąc krewnemu mogę robić to w sposób wyrachowany, lub bezinteresowny, mogę kierować się współczuciem, lub potrzebą dominacji, mogę uświada­miać sobie cele i funkcje tej pomocy, bądź działać pod wpływem obycza­jów, opinii społecznej, która wymaga, by rodzina wzajemnie się wspomaga­ła.

Można wyodrębnić zadania nieosobiste związane np. w rolą zawodową, pozycją społeczną i zadania osobiste. Zadania osobiste łączą się ściśle z ja indywidualnym i na poziomie fenomenologicznym charakteryzują się for­mułą: pragnę tego, chcę tego. Zadania osobiste motywowane są często we­wnętrznie (Deci 1975), a więc np. potrzebą osiągnięć, a nie wzmocnieniami zewnętrznymi np. nagrodami, pochwałami. Zadania osobiste ważne dla jed­nostki powiązane są z większym wysiłkiem, wytrwałością, satysfakcją (por. Zaleski 1991).