Typologia pisarzy

Problem relacji między życiem a literaturą można rozpatrywać w odnie­sieniu do rodzajów literackich i w odniesieniu do osobowości pisarzy.

Trudno wyprowadzić jednoznaczny wniosek, jaki rodzaj literacki sprzy­ja zbliżeniu pisarza do życia i realistycznego odtwarzania go. W literaturze XVIII i XIX w. poezja bywała nierzadko realistyczna, np. poematy Goethe­go, Mickiewicza ?Pan Tadeusz” są utworami o wyraźnej tkance realistycz­nej. Współczesna poezja, np. u nas wiersze Szymborskiej, Swierczyńskiej, Różewicza, zawierają w większym stopniu treści abstrakcyjne, liryczne, sur­realistyczne. Dramaty współczesne takich wybitnych pisarzy, jak Osborn, Diirrenmatt, Pinter, Williams, Woolf, Miller, konstruowane są w dużym stopniu na kanwie realnych, typowych wydarzeń, zawierają wnikliwe cha­rakterystyki psychologiczne. Coraz wyraźniej w dramatopisarstwie zazna­czają się pierwiastki abstrakcyjne, ekspresjonistyczne, esencjonalne, doty­czące kryzysu kultury, absurdu istnienia, dominacji formy nad treścią, na­tury nad kulturą. Do rzędu tego typu pisarzy należy Jonesco, Beckett, Mro­żek, Witkiewicz, .Gombrowicz.

Wydaje się, że terenem silniejszego zbliżenia życia do literatury jest po­wieść zarówno XIX w. jak i XX. Wyodrębnia się w niej tzw. mały realizm od dużego. Pierwszy polega na ścisłym, drobiazgowym opisie określonych środowisk i typów ludzkich (w Polsce np. utwory Gojawiczyńskiej należą do tego typu realizmu). Duży realizm wystąpił w dziełach Tołstoja, Manna, du Garda, Dreisera, Austera; wystąpiła w nich szeroka panorama historycz­nych wydarzeń powiązanych z głębszą analizą losu ludzkiego i pogłębio­nym opisem psychologii postaci.

Jeśli chodzi o osobowość pisarzy, to można wyodrębnić pisarzy-narratorów wiernie odtwarzających istniejącą rzeczywistość, nie poszukujących na ogół głębszych treści i problemów świata i człowieka oraz pisarzy-intelektualnych pogłębiających opisy wydarzeń i rzeczywistości zarówno od strony psychologicznej jak i filozoficznej i historycznej. Do pierwszej grupy nale­żeli m.in. Sienkiewicz, Prus, Mansfield, Lawrence, Dąbrowska, Putrament, do drugiej – Dostojewski, Huxley, Breza, Nałkowska, Kuśniewicz, Konwic­ki.

Uwagi końcowe

Życie ludzi jest bogate, zróżnicowane, wielowarstwowe. Literatura pe­netruje bogactwo i złożoność życia, wnika w jego zakamarki, strefy zakaza­ne i chronione przez różnego rodzaju tabu. Dzieła literackie należą do kul­tury symbolicznej posiadającej często cechy fikcyjności. Literatura tak ro­zumiana może proponować określoną wizję rzeczywistości i człowieka, nie może jej wszakże narzucać pod pozorem, że jest ona jedyna i prawdziwa. Dzieło literackie jest na ogół przekazem otwartym, który można różnorod­nie dookreślać i precyzować. Ogólnie można stwierdzić, że życie ludzi tak czy inaczej ujęte w różnych gatunkach jest głównym tematem i tworzywem literatury, dzięki czemu wzbudza ona stałe i żywe zainteresowanie czytel­ników i w związku z tym jej oddziaływanie na przeżycia i postawy ludzi jest niemałe, a nierzadko znaczące.