Archive for the ‘Człowiek i świat’ Category

Postmodernistyczna koncepcja życia

Postmodernizm jest żywotnym i znaczącym współczesnym prądem filo­zoficznym, kulturalnym, etycznym, estetycznym, opozycyjnym w stosunku do modernizmu. Takim cechom, jak: racjonalizm, planowość, ciągłość, ogólność, jednoznaczność, postmodernizm przeciwstawia wieloznaczność, wielorodność, epizodyczność, przygodność. Postmodernizm jest prądem niejednorodnym dopuszczającym możliwość niejednoznacznej analizy i in­terpretacji, szczególnie w sferze jego implikacji społecznych, estetycznych, życiowych. Nas w tym miejscu będą interesowały odniesienia [...]

Życie i nauka

Naukę nierzadko przeciwstawia się życiu. Twierdzi się, że nauka nie służy życiu, ludziom, nie rozwiązuje efektywnie problemów poszczegól­nych ludzi, grup, społeczności lub w szerszej skali problemów międzynaro­dowych i światowych. Nauce zarzuca się zajmowanie się problemami mało ważnymi, specjali­stycznymi, nierzadko jałowymi, wyrastającymi nie z potrzeb życiowych, lecz wynikającymi z tradycji naukowej, lub wąskich zainteresowań środo­wiska naukowego. [...]

Typologia pisarzy

Problem relacji między życiem a literaturą można rozpatrywać w odnie­sieniu do rodzajów literackich i w odniesieniu do osobowości pisarzy. Trudno wyprowadzić jednoznaczny wniosek, jaki rodzaj literacki sprzy­ja zbliżeniu pisarza do życia i realistycznego odtwarzania go. W literaturze XVIII i XIX w. poezja bywała nierzadko realistyczna, np. poematy Goethe­go, Mickiewicza ?Pan Tadeusz” są utworami o wyraźnej [...]

Monolog wewnętrzny

Monolog wewnętrzny stanowi technikę pisarską bliską realnym przeży­ciom wewnętrznym ludzi i jest on nowym zjawiskiem w prozie XX w. Jego pierwowzór stanowią monologi w Ulissesie Joyca, który ukazał się w 1922 r. Założenia monologu wewnętrznego sprecyzował E. Dujardin w 1931 r. opierając się na materiale empirycznym swej własnej powieści pt. ?Waw­rzyny już ścięto”. Monolog wewnętrzny [...]

Realizm psychologiczny

Odrębny typ realizmu dotyczy zachowań ludzkich, ich motywów, prze­żyć wewnętrznych i prawidłowości występujących w tych zakresach. Pro­blemami tymi naukowo zajmuje się psychologia, niemniej literatura, szcze­gólnie ta wyższego pułapu, oświetla i penetruje te problemy ujmując je w języku fikcji literackiej i w sposób artystyczny, a więc zorientowany na wywołanie przeżyć estetycznych. Twórczość takich pisarzy, jak Dostojew­ski, [...]

Życie i literatura

Życie, rzeczywistość, która nas otacza, uzyskuje różnego typu odzwier­ciedlenie w sztuce, a szczególnie w literaturze. Powieść porównywano do zwierciadła, które przechadza się po drogach. Pisarzy nazywano znawcami, lub inżynierami dusz, sędziami epoki, budzicielami sumień, wychowawca­mi narodu, pokrzepicielami serc itp. Literatura może spełniać w życiu społecznym różne funkcje, np. wycho­wawcze, terapeutyczne, społeczne, polityczne. Nas w tym [...]

Osobowość podnosząca

Interpersonalna teoria osobowości wyodrębnia trzy typy zachowań spo­łecznych interpersonalnych: zachowania podnoszące, wymienne i obniżają­ce. Zachowania podnoszące mają na celu dobro, rozwój innych ludzi, grup, spełniają funkcję konstruktywną pod względem moralnym i społecznym. Do zachowań podnoszących należy, np. pomoc materialna, moralna, wspar­cie społeczne, uczenie kogoś. Zachowania wymienne polegają na dawaniu, np. świadczeń materialnych, pomocy, akceptacji w [...]

Analiza porównawcza

Przedstawione wyżej szkicowo koncepcje etyczne Grzegorczyka, From­ma i Tischnera są zbieżne w istotnych treściach normatywnych. Grzegor­czyk optuje za realizacją zasady ogólnoludzkiego braterstwa i pojednania i obroną ludzi słabszych od nędzy i rozpaczy. Tischner lansuje ideę dobrej woli i bezkompromisowości etycznej. Koncepcja Grzegorczyka wydaje się być bardziej globalna i ekologiczna, koncepcja Tischnera – personalna i aktywistyczna. [...]

Świadomość humanistyczna Fromma

Erich Fromm, wybitny psycholog o orientacji neopsychoanalitycznej, w książce ?Men for himself” (1971) wyodrębnia etykę autorytarną i etykę humanistyczną. W etyce autorytarnej ustala się w oparciu o prawo lub normy obyczajo­we, co jest dobre, a co jest złe, zabezpieczając przy tym interesy osób lub grup tworzących prawo, a nie interesy osób uzależnionych politycznie lub ekonomicznie. [...]

Tischnera koncepcja moralnej dzielności

Analizę zachowań dobrych i złych J. Tischner przedstawił w książce ?Myślenie według wartości” (1993). Zaczyna ją od określenia pojęcia kom­promisu. Pisze, że ?Problem etycznej bezkompromisowości jest naszym co­dziennym problemem”. Bezkompromisowym można być zarówno w tym, co dobre, jak i w tym, co złe. Bezkompromisowość w złu nazywa Tischner bezwzględnością, a w dobru – dzielnością. Bezwzględnym [...]